فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

بازطراحی آپارتمان مسکونی معاصر به‌منظور احیای الگوی خانه ایرانی با بهره‌گیری از فن پیکره‌بندی فضایی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده
هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی(ره)
10.22034/(jupa-ei).2024.452014.1133
چکیده
محیط زندگی انسان تعیین‌کننده سلامتی فردی و اجتماعی است. خانه نیز به‌عنوان مکانی برای زندگی روزمره انسان، طراحی آن حائز اهمیت است.امروزه سازمان‌فضایی خانه از حقیقت خود فاصله گرفته و چالش‌هایی درگرو طراحی مدرن نیز به همراه آورده است. لازمه جبران این فاصله، شناخت مفاهیم خانه سنتی بوده تا ‌با روش سنتی به ساخت الگوی ذهنی منجر گردد. در این‌راستا با بهره‌گیری از فن پیکربندی‌فضا که روشی است برای درک الگوی رفتاری این امکان فراهم‌می‌شود تا رابطه میان پیکربندی فضا و ساختار اجتماعی فضا تحلیل شود. در این‌راستا این پژوهش با فرض آنکه «طراحی خانه‌های مسکونی با الگو خانه‌های ایرانی بر کیفیت زندگی شهری تأثیرگذار است» و «دستیابی به الگوی طراحی به‌وسیله بهره‌وری از فن پیکربندی فضایی امکان‌پذیر است» به تحریر درآمده است. سؤالات شامل موارد ذیل است:

- شناسایی فضاهای اصلی‌در خانه‌های ایرانی بر اساس روش پیکره‌بندی فضا چگونه‌‌است؟

- طراحی آپارتمان مسکونی معاصر مبتنی بر روش پیکره‌بندی فضا چگونه‌است؟

با‌توجه به شرایط اقلیمی متفاوت و ساختار حیاط‌ها، شش نمونه موردبررسی قرار‌گرفت و عواملی چون میزان دسترسی، عمق، هم پیوندی فضاها تحلیل‌شد. طراحی باهدف ایجاد فضایی مأنوس، با تقسیم‌بندی فضا به‌صورت عمومی، نیمه عمومی، نیمه‌خصوصی و خصوصی ، به شکل صحیح صورت‌گرفت. با‌استفاده از روش ذکرشده، نتایج حاکی از آن بود که خانه‌های سنتی درزمینه دسترسی بصری؛ دارای سلسله‌مراتب بالا، از جنبه نظر دسترسی فیزیکی؛ دارای عمق بیشتر است. فضای دالان یا راهرو در جهت ایجاد سلسله مراتب و محرمیت فضایی تاکیددارد؛ فضای راهروی ورودی بیشترین هم‌پیوندی را بعد از حیاط داشته و از عمق کمتری نسبت به سایز فضاها برخوردار است. مطبخ دارای عمق بیشتر نسبت به سایر فضاها است. مهمانخانه نسبت به ورودی در کمترین میزان عمق است و عنصر حیاط نیز با توجه به اقلیم و تعداد متفاوت بوده‌است. نتایج بر اساس روش استدلال منطقی به‌صورت الگویی در جهت طراحی آپارتمان مسکونی پدیدار‌شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Redesigning a contemporary residential apartment in order to revive the Iranian house pattern Using the space syntax technique

نویسنده English

kiyanoosh hasani
چکیده English

Human living environment determines individual and social health. Home is also a place for daily human life, it’s design is important. Nowadays, the spatial organization of the house has distanced itself from its reality and has brought challenges in the field of modern design.

Therefore, by using the space syntax technique, which is a method to understand the behavior pattern, it is possible to analyze the relationship between the space configuration and the social structure of the space. In this regard, this research has been written with the assumption that "the design of residential houses with the pattern of Iranian houses has an effect on the quality of urban life" and "it is possible to achieve the design pattern through the efficiency of the spatial syntax technique". Questions include the following:

How to identify the main spaces in Iranian houses based on the space syntax method?

- How is the design of a contemporary residential apartment based on the space syntax method?

According to the different climatic conditions and the structure of the courtyards, six samples were selected and factors such as accessibility, depth, interconnectedness of the spaces were analyzed. The design aimed to create a familiar space, by dividing the space into public, semi-public, semi-private and private, was carried out correctly.

By Using this method, the results indicated that traditional houses in terms of visual accessibility; Has a high hierarchy, in terms of physical access; It has more depth. The space of the hallway or corridor is emphasized in order to create hierarchy and spatial privacy; The entrance corridor space has the most connection after the yard and has less depth than the size of the spaces.

کلیدواژه‌ها English

Iranian house
spatial configuration
interconnectedness
depth
connection

نتایج نشان می‌دهد ارزش‌های فضایی و چیدمان فضا در قسمت‌های مختلف خانه، تفاوت‌های اساسی دارد، به‌طوری‌که ساختارمندی و انسجام اجتماعی را به‌شدت تحت تاثیر قرار میدهد. درنتیجه، لزوم توجه به تغییرات و پیامدهای حاصل از توسعۀ از جنبۀ کالبدی و عملکردی، برای افزایش ویژگی اجتماع‌پذیری مشهود و ضروری است. سنجش میزان اجتماع‌پذیری در خانه، شناخت بستر اجتماعی آن و عوامل مؤثر در کیفیت اجتماعی آن، با تحلیل ساختار، هم پیوندی، انسجام خانه در اولویت قرارداد جنبه‌های کالبدی-عملکردی انجام‌شده است. در این پژوهش خانه‌های قدیمی و بومی در دو شهر اصفهان و یزد به‌عنوان نمونه‌های موردی موردمطالعه و بازکاوی قرارگرفته است. این نمونه‌های موردی بدین‌جهت برگزیده‌شده است در ادامه با عبور از مقادیری چون داشتن فضاهای اصلی، یک و چند حیاطه بودن و دو اقلیم متفاوت از هم به بررسی درروش پیکره‌بندی پرداخته‌شده است. نتایج حاکی از آن بود که خانه‌های سنتی درزمینه دسترسی بصری؛ دارای سلسله‌مراتب بالا، از جنبه نظر دسترسی فیزیکی؛ دارای عمق بیشتر است. همچنین خوانایی، با افزایش فضاها کاهش‌یافته که با دسترسی دادن فضاها به حیاط خصوصی، به‌عنوان شاخصه‌ی بیرونی، خوانایی را به حداکثر خود رسانده. محرمیت و اصل سلسله‌مراتب از اهمیت بالا برخوردار است. در ازای نداشتن حیاط خصوصی، فضایی مستقل از خانه به ساکنین ارائه می‌شود؛ پس‌ازآن با کمک روش پیکره‌بندی فضایی و نرم افزار مربوطه به سعی شد اپارتمانهایی با ساختارهای امروزی، به‌گونه‌ای طراحی شوند که تمامی این اصول را در یک چهارچوب از تعادل قرار دهند.

  1.  

    1. ابراهیمی یوسفی، رؤیا و بلوغی، مهرناز. (1389). بررسی الگوهای فضایی خانه در معماری سنتی ایران و مقایسه آن با معماری معاصر، همایش منطقه‌ای خانه ایرانی، گنبدکاووس: ایران.
    2. تودارو، مایکل. ( 1363) . مترجم غلامعلی فرجادی، وزارت برنامه‌وبودجه، نشر معاونت برنامه‌ریزی و ارزشیابی، مرکز مدارک فنی و کتابخانه مرکزی نوبت سوم.
    3. حائری مازندرانی، محمدرضا.(1374) . خانه، فرهنگ، طبیعت، تهران: ایران.
    4. حیدری، علی‌اکبر، قاسمیان اصل، عیسی، کیایی، مریم. (1396). تحلیل ساختار فضایی خانه‌های سنتی ایران با استفاده از روش نحو فضا، مطالعه موردی مقایسه خانه‌های یزد، کاشان: اصفهان، فصلنامه علمی پژوهشی، سال هشتم، شماره 28.
    5. سطحی، سیده معصومه و شکوهی، علی و ناصریان، عذرا.( 1396) . بررسی قابلیت‌های فناوری چیدمان فضا (space syntax) در تحلیل فضای شهری، اولین همایش اندیشه‌ها و فناوری‌های نوین در علوم جغرافیایی، تهران: ایران.
    6. ضرغامی، احمد.( 1389). اصول پایداری اجتماعی مجتمع‌های مسکونی در شهرهای ایرانی – اسلامی. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 1(2), 103-115.
    7. طالب، مهدی. (1368). عوامل مؤثر در مهاجرت روستایی در ایران. مجله رشد آموزش علوم اجتماعی 2:14-20.
    8. عبدالحسینی، جواد.( 1390). سازگار کردن طراحی خانه‌های مسکونی تبریز و باکو بافرهنگ و اقلیم بومی، باغ نظر سال هشتم، شماره 18.
    9. فتحی، فریبا.( 1396) . بررسی زبان الگو خانه‌های سنتی و معاصر در ایران، اجلاس پژوهش‌های معماری و شهرسازی اسلامی و تاریخی ایران، شیراز: ایران.
    10. فرجی الموتی، مریم و عظیمی، نورالدین. (1397). بررسی مشکلات فرهنگی-زیستی آپارتمان‌نشینی در شهرهای جدید (شهر جدید پردیس)، کنفرانس بین‌المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران، تهران: ایران.
    11. کاتب، فاطمه و اسکویی، گلاله.(1397). بررسی تطبیقی الگوبرداری ایرانی و اروپایی‌مآب در کاشی‌کاری معماری عصر قاجار مطالعه موردی (کاخ گلستان، موزه مقدم و آینه‌خانه عمارت مفخم). اولین کنفرانس ملی پدافند کالبدی با محوریت عمران، معماری و شهرسازی، تبریز: ایران.
    12. کاتب، فاطمه.( 1384) . معماری خانه‌های ایرانی، انتشارات سازمان چاپ و انتشارات، شماره 1، تهران : ایران.
    13. گلابچی، محمود و زینالی فرید، آیدا.(1394)، معماری آرکی تایپی، انعکاس ذهنی از کیهان، کنفرانس بین‌المللی انسان، معماری، عمران و شهر، تبریز: ایران.
    14. مخبر، عباس. (1363). ابعاد اجتماعی مسکن، انتشارات برنامه‌وبودجه، تهران: : ایران.
    15. مظاهری، مجتبی و دژدار، امید و موسوی، سید جلیل،(1397). تحلیل نقش حیاط در ساختار فضایی خانه‌های ایرانی با بهره‌گیری از روش نحو فضا، فصلنامه پژوهشی هویت شهر، دوره 12، شماره 2.
    16. مظاهری، مجتبی،(1395). بررسی ویژگی‌های ساختار فضایی خانه ایرانی به روش Space Syntax نحو فضا (نمونه موردی خانه بروجردی‌های کاشان)، اولین همایش ملی معماری و شهرسازی (اندیشه، نظریه‌ها و روش‌ها)، ملایر: ایران.
    17. مقیمی، لیلا و سلیمانی، پوریا،(1399). جستجوی الگوی راه‌یابی در طراحی باغ‌های تک‌محوری حاشیه کویر ایران با استفاده از روش چیدمان فضا (space syntax)، هفتمین کنفرانس بین‌المللی نوآوری و تحقیق در علوم مهندسی.

     

    • Hillier, B. (2007), Space is the Machine, Cambridge, Cambridge University Press.
    • Karimi, K.(2012), An evidence informed approach to developing an adaptable regeneration program for declining informal settlements.
دوره 4، شماره 13
زمستان
زمستان 1401

  • تاریخ دریافت 23 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 13 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 06 خرداد 1403