نوع مقاله : علمی پژوهشی
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
As two holy houses for two great religions, mosque and church have many values and importance in different societies in addition to their religious status. This research was an attempt to answer this question: What are the similarities and differences between Neo-Gothic churches and Qajar mosques in Iran in terms of physical, functional and aesthetic indicators? In this research, the architectural characteristics of churches and neo-gothic architecture were classified and in the next step, the Sagrada Familia church in the neo-gothic period and the Agha Bozor Mosque in Kashan in the Qajar period were evaluated in terms of the above indicators. The research method is descriptive-analytical and it is a qualitative research type with a comparative approach. In the qualitative part, a historical-analytical method and a descriptive-analytical method have been used to compare the mentioned buildings in the neo-gothic style. Logical reasoning method was used to analyze the data. The results show that there are case examples in the use of nature and geometry, the decorative and practical aspect of windows, the use of light, the creation of a sense of sanctity to the building by windows, the principle of dimming the visual relationship with the material world, placing God in the center of attention and absolute sovereignty. , the use of repeated geometrical elements, arches, and the presence of columns in the entrances are similar and in the axis of the building, plan geometry, the prominent and compactness of the building in terms of the urban space, in order to use light and decorations, the technique of implementing motifs, creating diffused light And concentrated in the level of the building, the width of the windows, the type of materials used in the building, the location of the entrance doors to the area are distinct.
کلیدواژهها English
احیای گوتیک در اروپا واکنشی به احیای کلاسیک بود که در قرنهای 16، 17 و 18 شکل گرفت. طرفداران احیای گوتیک این جنبش را نه صرفاً از نظر ساختاری، بلکه از لحاظ مذهبی یا معنوی نیز می دیدند. این جنبش توسط جان راسکین و آگوستوس پوگین رهبری شد. طرفداران احیای گوتیک بر این عقیده بودند که ادیان فرم های عالی معماری خود را تولید کرده اند که به بهترین نحو اخلاق و روح آنها را بیان می کند. احیای گوتیک در انگلستان صرفاً احیای یک روش کار نبود، بلکه بیشتر احیای همه چیزهای بومی بریتانیا بود. راسکین، پوجین و دیگرانی که از احیای سبک گوتیک حمایت کردند، علیه مکانیزه شدن انقلاب صنعتی قیام کردند. ایده های آنها در نهایت به جنبش هنر و صنایع دستی منجر شد. بیشتر کلیساهای ساخته شده در دوره گوتیک هنوز پابرجا هستند. از نظر پوجین، معماری گوتیک با ارزشهای مسیحی که توسط کلاسیکگرایی جایگزین شده بود و با صنعتیسازی در حال نابودی بود، آمیخته شد. (Aldrich & Atterbury, 2010)
مسجد در اسلام و کلیسا در مسیحیت ، قطب های مهم مذهبی و اجتماعی انسان ها در طول دوره های مختلف محسوب می شوند و همواره پناهگاه روحی و معنوی مردم به شمار می روند .بنابراین سعی بر این است که چنین فضاهایی علاوه بر اینکه تامین کننده نیازهای فیزیکی انسان ها باشند بتوانند به ایجاد فضایی روحانی و آرامش بخش منجر شوند . برای این مهم عناصری از قبیل نور، رنگ ، تزئینات ، سلسه مراتب و دیگر موارد می تواند برای ایجاد حس معنویت موثر باشند . (قوچانی محیا،عربی محمد ، رستمیان نفیسه , 1397)
قاجار (قَجَر)، نام دوره ای در تاریخ کشور که از حدود سال 1174 تا 1304 بر ایران به مدت صد و سی سال حکمرانی می کردند.بنیان گذار این سلسله آقامحمدخان قاجار بود. وی تهران را به عنوان پا یتخت انتخاب کرد و آخرین پادشاه این دوره، احمدشاه قاجار بوده که در سال 1304 برکنار شدو رضاشاه پهلوی جای او را گرفت.
مساجد دوره قاجاراز لحاظ طرح کلی ،یعنی داشتن چهارایوان،شبستان،گنبد،مناره،محراب،منبر وغیره برگرفته از معماری دوره های قبل و اصیل ایران می باشد (کیانی، محمدیوسف, 1379) .آثار برجای مانده از دوره ی قاجار نشانگر آن است که هنر و فن معماری و شهرسازی این دوره با توجه به شرایط حاکم بر زمان خود در سه شیوه سنتی ، التقاطی و فرنگی شکل گرفته است (بمانیان محمدرضا و همکاران, 1387).
تا اواسط دوران قاجار، معماری در ایران ریشه های سنتی و بومی خود را داشته و در ارتباط با اصول معماری سنتی ،ویژگی های اقلیمی و شرایط جغرافیایی شکل می گرفته است (پاکدامن،بهروز, 1373)شاهان قاجار با پشتیبانی ازهنرمندان و معماران، باعث و بانی احداث مساجدی فـاخرو باشـ کوه در ایران شدند. در سبک مسجد سازی در دوره قاجار، هنر و معماری دوره صفوی تا اندازهای حفـظ شـده است. هرچند در دوره ناصری، به دلیل حضور معماران و هنرورزانِ زبردست، توجه بیشتری به معماری وتزیینات مساجد نسبت به دورههای قبل شده؛اما الگو و فرم تزیینات با دورههای قبل تفـاوت چنـدان ی ندارد. گنبدهای مساجد دوره قاجاری را میتـوان بـا ارزشتـرین نمـاد مسـجد در ایـن دوره دانسـت . هنرمندانِ باذوق ایرانی، شاهکارهایی در منارهها، شبستانها، جلوخان ها، باتزیینات کاشیکاری هندسی، حجاری ها، نورگیرها و گچ بریها، خلق کرده اند.ساخته شدن مدارس در کنار مسـاجد و یـا اسـتفاده از همان مسجد به عنوان مدرسه و استفاده همزمان طلاب از مسجدو مدرسه، نشان از اهمیت این دو بنا در این دوره تاریخی دارد. (مسجدسازی در تهرانِ عصر قاجار, سال چهاردهم، پائیز -1398 شماره 56)
مساجد در اسلام و کلیسا در مسیحیت، قطب های مهم مذهبی- اجتماعی انسانها در طول دوره های مختلف محسوب میشوند و همواره پناهگاه روسی و معنوی مردم به شمار میروند. بنابراین سعی بر این است که چنین فضاهایی علاوه بر اینکه تامین کننده نیازهای فیزیکی و مادی انسان ها باشند بتوانند به ایجاد فضایی روحانی و آرامش بخش منجر شوند. برای این مهم عناصری از قبیل نور ، رنگ ، تزئینات ریال سلسله مراتب و دیگر موارد می توانند برای ایجاد حس معنویت موثر (قوچانی ، م , 1397)
در انتخاب نمونه های مسجد دوره قاجار و کلیسای دوره نئوگوتیک که بر اساس قضاوت پژوهندگان صورت گرفته سعی شده است تا از لحاظ اهمیت طرح و پلان معماری، بناهای شاخص دو دوره انتخاب شده باشند. همچنین سعی شده است تا نمونه ها بدون هیچ شک و تردیدی متعلق به آن دوره باشند و پراکندگی زمانی آن ها در طول دوره از ابتدا تا انتهای دوره نیز مورد نظر بوده است. بدین منظورمسجد آقابزرگ کاشان از دوره قاجار و کلیسای ساگرادا فامیلیا در دوره نئوگوتیک جهت مطالعات تطبیقی انتخاب شدند. برای این منظور، سؤال زیر مطرح شد: کلیساهای دوره نئوگوتیک و مساجد دوره قاجار در ایران از نظر شاخص های کالبدی ، عملکردی و زیبایی شناسی دارای چه وجه تمایز و تشابهی می باشند؟
