فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

ارزیابی زیرساخت های گردشگری شهری در شهرستان های استان آذربایجان شرقی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر تخصصی شهرسازی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری معماری، پردیس بین الملل کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران
10.22034/(jupa-ei).2024.367495.1117
چکیده
گردشگری پدیده ای است که می‌تواند به موفقیت اقتصادی یک شهر و یا حتی در پویایی اجتماعی آن نقش داشته باشد، به طوریکه در سالهای اخیر روند رو به رشد و ارتقاء صنعت گردشگری فعال در بسیاری از شهرهای دنیا وجود دارد. درواقع توسعه گردشگری را میتوان به عنوان یکی از راه حلهای ممکن در مواجهه با مشکلات و معضلات وضع موجود در مناطق گردشگری موردتوجه قرارداد. و سرآغاز برنامه ریزی صحیح جهت دستیابی به گردشگری شهری پایدار، شناخت پتانسیل های نواحی از این منظر است. از جمله پتانسیل های نواحی مختلف در ارتباط با گردشگری شهری می توان به زیرساخت های گردشگری شهری اشاره کرد. بنابراین اهداف پژوهش حاضر در مرتبه اول، رتبه بندی شهرستان های استان آذربایجان شرقی از نظر برخورداری از زیرساخت های گردشگری شهری و در مرتبه دوم، مشخص کردن نحوه توزیع زیرساخت های گردشگری شهری در سطح استان با استفاده از تکنیک آنتروپی شانون و کوپراس می باشد. که در این راستا وزن دهی شاخص‌ها از طریق تکنین آنتروپی شانون صورت میگیرد و رتبه بندی شهرستانهای استان آذربایجان شرقی با استفاده از تکنین کوپراس انجام می شود. لذا این پژوهش از نوع توصیفی- تحلیلی بوده و داده های مورد نیاز آن به روش اسنادی جمع آوری شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد

شهرستانهای تبریز، میانه، مرند به ترتیب رتبه‌های اول تا سوم را به خود اختصاص دادند و از نظر زیرساخت های گردشگری شهری دارای رتبه های خیلی خوب و خوب هستند و از سویی دیگر شهرستانهای هریس، چاراویماق و خداآفرین به ترتیب سه رتبه آخر از نظر زیرساختهای گردشگری شهری را به خود اختصاص دادند.

تازه های تحقیق

نتیجه‌گیری یافته‌های پژوهش

گردشگری شامل همه خدمات و ویژگی هایی است که در کنار هم قرار می گیرند تا آنچه گردشگر می خواهد فراهم آورند. در این جهت شهرها مهد تمدن، جاذبه و اقتصاد هستند و بیشترین جمعیت، امکانات و گردشگر را در خود جای می دهند. خدمات ارائه شده در شهر و جهانگردی عمرانی، خدماتی، نظارتی و رفاه اجتماعی و ... می باشد. لذا با توجه به تحولات و رشد سریع شهرنشینی در جهان و مشکلات ناشی از آن نیاز به برنامه ریزی و مدیریت شهری در سطح کلان می باشد.

در سال 2012 ،سهم مستقیم و غیرمستقیم گردشگری نسبت به سهم بخشهای دیگر اقتصاد ایران در اشتغال، حدود 5/1  درصد از مجموع اشتغال اعلام شده است و براین اساس، ایران در میان 193 کشور جهان رتبة 150 را به خود اختصاص داده است. با مقایسة درآمد گردشگری ساالنة ترکیه و سنگاپور با ایران در سال 2013 مشخص شد سهم ایران در حوزۀ گردشگری در سال 2013 ،تنها حضور چهار میلیون گردشگر بوده است. این درصورتی است که در این سال، 101 میلیارد و150  میلیون گردشگر در جهان جا به جا شده است که این رقم در سال 2020 به حدود 6/1 میلیارد نفر خواهد رسید. در این راستا، در استان آذربایجان شرقی با توجه به موضوع مورد مطالعه و هدف تحقیق، سوال اصلی تحقیق نیز که بدین­گونه طرح شده بود؛ رتبه­بندی شهرستان­های استان آذربایجان شرقی بر اساس زیرساخت های گردشگری شهری چگونه است؟ و کدام یک از شهرهای استان آذربایجان شرقی، زیرساختهای گردشگری مناسبتری را جهت پذیرش گردشگران دارا می­باشند؟ و در  به این صورت پاسخ داده شد. برخی از شهرستانها از نظر زیرساختهای موجود گردشگری، به ترتیب در میان شهرستانهای استان وضعیت متفاوتی دارند؛ برای مثال، شهرستانهای تبریز، میانه، مرند و شبستر به ترتیب رتبه­های 1، 2، 3و 4 را به خود اختصاص دادند و از نظر زیرساخت های گردشگری شهری دارای رتبه های خیلی خوب و خوب هستند و  از سویی دیگر شهرستانهای هریس، چاراویماق و خداآفرین به ترتیب رتبه­های 18، 19 و 20 را به خود اختصاص دادند و در واقع کمترین و بدترین رتبه را نیز داشتند. لذا نشاندهنده حداقل زیرساختهای گردشگری در استان می باشند که مسلما باید در مدیریت این صنعت و توسعه زیرساختهای این شهرستان تمرکز و توجهی بیشتری نشان داد. بقیه شهرستانها نیز در حالت بینابین وجود داشتند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Evaluation of Urban Tourism Infrastructure in the Cities of East Azarbaijan Province

نویسندگان English

Razieh Ghadarjani 1
Mehrdad Hajian Zeidy 2
1 Specialized Researcher of Urban Planning, Tehran, Iran.
2 Ph.D in Architecture Student, Kish International Campus, University of Tehran, Kish, Iran
چکیده English

Tourism is a phenomenon that can play a role in the economic success of a city or even in its social dynamics, so that in recent years there is a trend of growing and upgrading the active tourism industry in many cities of the world. In fact, tourism development can be considered as one of the possible solutions in facing the problems and dilemmas of the current situation in tourism areas. And the beginning of correct planning to achieve sustainable urban tourism is to recognize the potential of the areas from this point of view. Among the potentials of different areas in relation to urban tourism, we can mention urban tourism infrastructure. Therefore, the objectives of the present research are, firstly, to rank the cities of East Azarbaijan province in terms of having urban tourism infrastructure and secondly, to determine the distribution of urban tourism infrastructures at the level of the province using Shannon and Kupras entropy technique. In this regard, the weighting of indicators is done through the Shannon entropy technique, and the ranking of the cities of East Azerbaijan province is done using the Cooperas technique. Therefore, this research is of a descriptive-analytical type, and the data required for it has been collected by documentary method. The results of the present study show. The cities of Tabriz, Mianeh, and Marand took the first to third ranks respectively, and in terms of urban tourism infrastructure, they have very good and good ranks, and on the other hand, the cities of Haris, Charavimaq, and Khodaafrin have the last three ranks, respectively. They took the opinion of urban tourism infrastructure.

کلیدواژه‌ها English

Urban Tourism Infrastructure
Tourism
East Azarbaijan Province

مقدمه

رشد روزافزون و شتابندة گردشگری موجب شده است بسیاری از صاحب‌نظران قرن 20 را «قرن گردشگری» بنامند. این صنعت بر حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مانند مبادلات خارجی، درآمدها، اشتغال، قیمت‌ها، توزیع درآمدها، مهاجرت، تقسیم کار، آداب و رسوم و هنرها مؤثر است(نظم فر و محمدی، 1398). گردشگری در دهه‌های اخیر، یکی از پویاترین بخش‌های اقتصادی در سطح جهان بوده و در بین بخش‌های مختلف اقتصادی بیشترین رشد را داشته است. پیش‌بینی می‌شود این صنعت با وجود موج‌های منفی تا سال 2029 با رشد 5درصدی همراه باشد. سهم این بخش در اشتغال‌زایی به‌طور مستقیم و غیر‌مستقیم در سال 2018 بیش از 319 میلیون شغل و معادل 10درصد اشتغال جهان بوده است؛ به‌علاوه پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۹، بخش سفر و گردشگری ۴۲۰ میلیون و ۶۲۹ هزار شغل برابر با ۷/۱۱درصد از مشاغل جهانی را به خود اختصاص دهد؛ از سوی دیگر این بخش توانسته است در سال ۲۰۱۸، ۹/۹۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری ثابت را به خود اختصاص دهد. پیش‌بینی می‌شود این رقم تا سال ۲۰۲۹ نیز به هزار و ۴۸۹ میلیارد دلار برسد. این بخش سهمی معادل ۴/۱۰درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را در سال ۲۰۱۸ داشته است (WTTC[1], 2018). با توجه به آمار و گزارشات ارائه شده، می توان گفت که صنعت گردشگری در حال تبدیل شدن به بزرگترین و پردرآمدترین صنعت در ابعاد جهانی است، بطوریکه 10 درصد از تولید ناخالص، 10 درصد از اشتغال (اسماعیلی و دیگران،1390) و در بسیاری از نواحی جهان نیز میزان تجارت گردشگری برابر یا حتی بیشتر از صادرات نفت، تولیدات مواد غذایی و اتومبیل است. چنین گسترش جهانی بخصوص در کشورهای صنعتی و در حال توسعه منجر به رشد اقتصادی و اشتغال در بسیاری از بخش های مرتبط، از ساخت و ساز گرفته تا کشاورزی و مخابرات شده است  (Buhalis & Darcy ,2011).    

در این راستا، اهداف اصلی پژوهش حاضر در مرتبه اول، رتبه بندی شهرستان های استان آذربایجان شرقی از نظر برخورداری از زیرساخت های گردشگری شهری از قبیل واحدهای اقامتی و هتل ها، واحدهای پذیرایی بین راهی و رستوران ها، اماکن تفریحی«موزه، سینما، تئاتر و نمایشگاهها»، اماکن عمومی صرف غذا و نوشیدنی، دفاتر خدمات مسافرتی، مناطق نمونه گردشگری، وسایل نقلیه عمومی درون شهری، شرکت ها و تعاونی های مسافربری و پارک های عمومی، با بکارگیری تکنیک های آنتروپی شانون و کوپراس می باشد.

 با توجه به هدف فوق الذکر پژوهش حاضر درصدد پاسخ به سؤالات ذیل است: 

  1. رتبه بندی شهرستان های استان آذربایجان شرقی بر اساس زیرساخت های گردشگری شهری چگونه است؟
  2. شهرستان های استان آذربایجان شرقی به چه میزان از زیرساخت های گردشگری شهری بهره مند هستند؟ 

 

[1] World Travel & Tourism Council

- پور احمد ، احمد . (1376)،  جغرافیا و کارکرد های بازار کرمان ، مرکز کرمان شناسی.
- حاجی نژاد, علی اصغر, قدمی, مصطفی, صحرایی, احمد, فاطمی, جواد. (1392). ارزیابی عوامل موثر بر گسترش گردشگری در ناحیه ساحلی شهرستان جویبار با استفاده از مدل راهبردی (SWOT). فصلنامه علمی وپژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی 5(2), 109-128.
- حکمت نیا, حسن. (1399). ارزیابی عوامل مؤثر بر توسعه گردشگری شهر میبد. نشریه گردشگری شهری, 7(2), 71-84. doi: 10.22059/jut.2020.284076.675
-  جلالی، محبوبه، خادم‌الحسینی، احمد، (1394)، سطح‌بندی مناطق نمونة گردشگری استان کرمان، فصلنامة برنامه‌ریزی منطقه‌ای، دورة 5، شمارة 17­، مرودشت، 162- 151
- سالنامه آماری استان آذربایجان شرقی،1398
- شماعی, علی, شماعی, علی, موسی‌وند, جعفر. (1390). سطح بندی شهرستان‌های استان اصفهان از لحاظ زیرساخت‌های گردشگری با استفاده از مدل TOPSIS و AHP. مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای (توقف انتشار 3(10), 23-40.
- منشی زاده ، رحمت الله (1376)، جهانگردی ، انتشارات مسعی.
- نظم فر, حسین, محمدی, چنور. (1398). ارزیابی زیرساخت‌ها و جاذبه‌های گردشگری در منطقة اورامانات استان کرمانشاه. برنامه ریزی فضایی 9(4), 43-66. doi: 10.22108/sppl.2019.114892.1338                                                                              
- یغفوری, حسین, حسینی, سیدعلی, حسینی, سیده مریم. (1399). تدوین سناریوهای مؤثر بر توسعه گردشگری با رویکرد آینده‌نگاری مطالعه موردی: استان کهگیلویه و بویراحمد. نشریه گردشگری شهری, 7(1), 107-127. doi: 10.22059/jut.2020.279237.632
 
 
- Ali, A. and A. J. Frew (2014). Technology innovation and applications in sustainable destination development. Information Technology & Tourism, 14(4): 265-290.
- Alinezhad, A., & Khalili, J. 2019. COPRAS Method. In New Methods and Applications in Multiple Attribute Decision Making (MADM) (pp. 87-91). Springer, Cham.
- Bell, R., & Pliner, P. L. (2003). Time to eat: The relationship between the number of people eating and meal duration in three lunch settings. Appetite, 41, 215–218.
- Buhalis, D. and Darcy‚ S. (2011) Accessible Tourism: Concepts and Issues, Bristol, UK.
- Kozhokulov, S. & Chen, X. & Yang, D. & Issanova, G. & Samarkhanov, K. & Aliyeva, S. (2019) Assessment of Tourism Impact on the Socio-Economic Spheres of the Issyk-Kul Region (Kyrgyzstan), Journal of Sustainability, Vol.17, No.11, pp.1-14.
- Khanh Tuan, V. & Rajagopal, P. (2019) Analyzing Factors Affecting Tourism Sustainable Development Towards Vietnam in the New Era, European Journal of Business and Innovation Research, Vol.7, No.1, pp.30-42.
- Karagiannis, R., & Karagiannis, G. 2020. Constructing composite indicators with Shannon entropy: The case of Human Development Index. Socio-Economic Planning Sciences, 70, 100701.
- Lee. Ying-Chieh and Liao. Pei-Ting(2021), “The effect of tourism on teleconnected ecosystem services and urban sustainability: An emergy approach”, Journal of Ecological Modelling, Volume 439, 1 January 2021, 109343, https://doi.org/10.1016/j.ecolmodel.2020.109343
- Uysal, U. (2013) Urban Tourism Promotion: What Makes the Difference, Journal of Social Sciences, vol 5, No.1: 17-27.
- WTTC. 2018. “Human Capital.” Http://www.wttc.org/. WTTC. http://www.wttc.org/research/policy-research/human-capital/.
دوره 3، شماره 12
پاییز
پاییز 1401

  • تاریخ دریافت 05 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 30 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 19 آذر 1401