فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

واکاوی انسجام کالبدی بازارهای تاریخی اصفهان، کرمان و بازار کفاش‌های تهران

نوع مقاله : مستخرج از پایانامه

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب
2 دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب
10.22034/(jupa-ei).2024.409032.1127
چکیده
ساختار بازارهای سنتی و اجزاء و اندام‌های معماری آن ضمن داشتن هویتی مستقل، دارای پیوندی معنی‌دار باهم و بستری برای حضور و فعالیت شهروندان بوده است. ساختمان و کالبد بازار علاوه بر تأثیرپذیر از رویدادهای تاریخی، با توجه به شرایط جغرافیایی- فرهنگی شهر ساخته می‌شود. بازار تاریخی شهر ایرانی امروزی در تحولات کالبدی، اجتماعی و اقتصادی شهر مورد غفلت و آسیب قرارگرفته و نقش خود به‌مثابه یک کلیت منسجم کالبدی-اجتماعی را از دست داده است. مقاله پیش رو سعی بر این دارد ابتدا به بررسی مفهوم بازار و ویژگی‌های کالبدی آن بپردازد؛ سپس بازارهای تاریخ اصفهان (صفوی)، کرمان (صفوی) و بازار کفاش‌های تهران (صفوی-قاجاری) را از لحاظ ساختار کالبدی موردبررسی قرار دهد. روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی – تحلیلی و به صورت مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. روش پژوهش در گام اول مطالعه اسنادی متون نظری، تحلیل محتوای کیفی آن‌ها و دستیابی به چارچوب مفهومی معطوف به انسجام کالبدی است. گام دوم، بررسی انسجام کالبدی بازارها از طریق مطالعه و تحلیل نقشه‌ها، اسناد و مشاهدات میدانی انجام‌شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ساختار کالبدی بازارهای تاریخی موردبررسی در سه مؤلفه ریخت‌شناسی، بصری-زیباشناختی و عملکردی می‌توان تعریف کرد.

تازه های تحقیق

نتیجه‌گیری

انسجام کالبدی کیفیتی است که در کالبد شهرهای معاصر به سختی یافت می‌شود. ضرورت بازیابی مجدد حیات از دست رفته شهرها با دستیابی به انسجام مشهود است. همان‌طور که موجودات زنده دیگر حیات خود را از کلیت مجموعه‌ی خود می‌گیرند و با حذف و قطع اجزا یا تغییر روابط میان آن‌ها، حیات موجود در خطر قرار می‌گیرد، شهرها نیز برای اینکه حیات خود را حفظ کنند باید کلیت خود را حفظ کنند.

بدیهی است که شهرهای کنونی به دلیل تفاوت‌های زیاد عملکردی که با شهرهای سنتی ایران دارند، نمی‌توانند از نظر کالبدی عیناً مشابه شهرهای آن دوران باشند. ازآنجاکه انسجام کالبدی ابعاد و مؤلفه‌های مختلفی دارد، توجه، حفظ و نگهداری و تقویت هریک از مؤلفه‌ها و زیر مؤلفه‌ها تومان و همراه باهم لازم است. در سطحی بالاتر انسجام یک کلیت، فقط محیط کالبدی را در برنمی‌گیرد. انسجام اجتماعی و اقتصادی نیز با انسجام کالبدی در هم تنیده‌اند، موضوعی بسیار وسیع و عمیق که فراتر از پژوهش حاضر است و می‌تواند در حوزه‌های جامعه‌شناسی و اقتصاد موردبررسی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Analyzing the physical coherence of the historic markets of Isfahan, Kerman and Tehran's cobbler's market

نویسندگان English

leila zare 1
fatemeh zaeri 2
roozbeh naghshineh 1
Hamid reza Vatankhah 1
1 Member of the Faculty of Islamic Azad University, Tehran West Branch
2 Doctoral student of Islamic Azad University, Tehran West Branch
چکیده English

The structure of traditional markets and its architectural components and organs, while having an independent identity, have a meaningful connection with each other and a platform for the presence and activity of citizens. In addition to being influenced by historical events, the building and structure of the market is built according to the geographical and cultural conditions of the city. The historical market of today's Iranian city has been neglected and damaged in the physical, social and economic developments of the city and has lost its role as a coherent physical-social whole. The following article tries to first examine the concept of the market and its physical characteristics; Then, examine the historical markets of Isfahan (Safavi), Kerman (Safavi) and Tehran shoemaker's market (Safavi-Qajar) in terms of physical structure. The research method in this research is descriptive-analytical in the form of library and field studies. The research method in the first step is to study the theoretical documents, analysis of their qualitative content and achieve a conceptual framework aimed at physical coherence. The second step is to examine the physical integrity of the markets through the study and analyze of maps, documents and field observations. The research results show that the physical structure of the investigated historical markets can be defined in three morphological, visual-aesthetic and functional components

کلیدواژه‌ها English

physical integrity
traditional market
physical structure

مقدمه

معماری پوشیده بازارهای شهری ایرانی، نتیجه تداوم تجربه‌های ارزشمندی است که انطباق با محیط و هم‌چنین انطباق با عملکردهای گوناگون بازار به وجود آمده‌اند. در این معماری تلاش بی‌نظیری برای ایجاد یکپارچگی و وحدت در فضاهای گوناگون بازار صورت گرفته است. همه اجزای بازار به صورت سیستماتیک و در ارتباط با یکدیگر به صورت زنجیروار طراحی‌شده بودند. باید توجه داشت هر فضای کالبدی به منظور در برگرفتن فعالیتی معین و برای پاسخگویی به نیازهای و خواسته‌های استفاده‌کنندگان پدید می‌آید. ساختار و معماری بازار نیز، اعم از مرتبط یا حتی مستقل، در کنار هم به منظور رفع نیازهای انسانی در مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته شکل‌گرفته است. بافت بازار به صورت بهتری پاسخگوی نیازهای تجاری مردم بود و طراحی سایر اجزای معماری آن نیز در جهت رفع سایر نیازهای انسانی صورت گرفته بود. هدف پژوهش حاضر شناسایی ویژگی‌های کالبدی بازار و عناصر آن است که بر انسجام کالبدی بازار به‌مثابه یک کلیت تأثیرگذارند. از طریق شناسایی مؤلفه‌های انسجام کالبدی بافت شهری در متون نظری، تدوین چهارچوب مفهومی و درنهایت بررسی انسجام

کالبدی بازارهای تاریخی شهر ایرانی-اسلامی از طریق مطالعه مقایسه‌ای سه بازار اصفهان، کرمان و بازار کفاش‌های تهران محقق می‌شود.

  • بحرینی، سید حسین و مهران فروغی فر. 1395. انسجام‌بخشی کالبدی به محدودۀ مرکزی شهر شیراز ارائۀ راهکارهای طراحی شهری به منظور افزایش انسجام کالبدی بر اساس نظریة پیچیدگی. نشریه هویت شهر. شماره 28. سال دهم.
  • بیکن، ادموند. 1386. طراحی شهرها. ترجمه فرزانه طاهری. انتشارات شهیدی. تهران.
  • پوراحمد، احمد. 1368. جغرافیا و ساخت شهر کرمان. دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی، تهران.
  • تاجر، سید علی و مینا صحرایی. 1396. تحلیل مفهوم انسجام ساختار فضایی در محله‌های تاریخی با روش نحو فضا (نمونۀ موردی: محله‌های تاریخی شهر همدان). مجله جغرافیا و توسعه فضای شهری. سال چهارم. شمارۀ 2.
  • تولایی، نوین.13386. شکل شهر منسجم. انتشارات امیرکبیر. تهران.
  • چلبی، مسعود. 1375. جامعه‌شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی. نشر نی. تهران.
  • حکیمیان، پانته‌آ و آزاده لک، آزاده.1398. واکاوی انسجام کالبدی بازار تاریخی شهر ایرانی، مطالعه تطبیقی بازارهای تاریخی کرمان و شیراز. فصلنامه علمی دانشگاه هنر. شماره22.
  • روشنی پریسا، حبیبی، کیومرث، سعیدهو زهرا سادات زر‍آبادی . 1396. ارائه الگوی مفهومی انسجام‌بخشی شبکه فضاهای شهری و به‌کارگیری آن در منطقه 6 شهر تهران. مجله علمی پژوهشی پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر. سال چهاردهم. شماره 48.
  • شفقی، سیروس. بازار بزرگ اصفهان، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان. مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل.
  • فلاحت، محمدصادق و لیلا کمالی.1390. انسجام در شهرهای کن ایران-اسلامی، مجموعه مقالات اولین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی. دانشگاه هنر اسلامی تبری. تبریز.
  • مرکز اسناد دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی. اسناد پروژه‌های درس مرمت بافت. بازار کرمان و شیراز.
  • معین، محمد. 1375. فرهنگ معین. جلد اول. انتشارات امیرکبیر. تهران.
  • نصر، سید حسین. 1389. هنر و معنویت اسلامی. نشر حکمت. تهران.

 

  • Alexander,C. (2002). The nature of order: the phenomenon of life. California: The center for urban structure.
  • Roshani, P., Habibi, K., Zarabadi, Z. (2017). Designing a Conceptual Pattern to Integrate Urban Spaces Network, Armanshahr.

 

 

دوره 3، شماره 12
پاییز
پاییز 1401

  • تاریخ دریافت 06 مرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 22 آذر 1401
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1401