فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

بررسی تاثیر مولفه ها و اصول معماری مسکن ایرانی در افزایش کیفیت مطلوب زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی

نوع مقاله : مستخرج از پایانامه

نویسندگان
1 کارشناسی ارشد معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران
2 دانشیار گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی ، شیراز، ایران
10.22034/(jupa-ei).2024.368380.1118
چکیده
مسکن بعنوان سرپناه انسان از جمله فضاهاییست که باید پاسخ گوی نیازهای او باشد. مطالعه در معماری ایرانی نشان می دهد که در شکل گیری فضاهای مسکونی، مسائل اعتقادی و زمینه های فرهنگی خاص ایرانیان از عناصر تاثیرگذار بوده است. این پژوهش با هدف بازشناخت مولفه ها و اصول معماری مسکن های ایرانی صورت گرفته تا بتوان به طراحی مسکن معاصر مطابق با این مولفه ها و اصول، در جهت افزایش کیفیت زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی دست یافت. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات رابطه ای از نوع همبستگی است و بلحاظ هدف که یافتن رابطه بین تاثیر مولفه های معماری مسکن ایرانی و افزایش کیفیت زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی است، تحقیقی کاربردی می باشد. روش تحقیق، روش پیمایشی و ابزار گرد آوری داده ها، پرسشنامه کیفیت مطلوب زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی است که توسط نگارنده تهیه و توسط متخصصین تایید شده است. روایی پرسشنامه توسط آلفای کرونباخ با مقدار 0.936 تایید شد. پرسشنامه با نرم افزار 26 spss تحلیل گردید. آزمون و بررسی فرضیات با استفاده از روش آزمون T صورت گرفت. نتایج نشان داد که بین مولفه های معماری مسکن ایرانی با کیفیت زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی در سطح معنی داری 0.01 رابطه وجود دارد. بدین معنا که هر چه مولفه های معماری مسکن ایرانی بیشتری در طراحی آپارتمان مسکونی استفاده شود، کیفیت زندگی ساکنین افزایش می یابد. در طراحی مسکن ایرانی، مولفه و اصول هایی مانند: مردم واری، نیارش، خودبسندگی، رعایت درونگرایی، محرمیت، امنیت، سلسله مراتب، ارتباط با طبیعت و... هستند که کیفیت زندگی آپارتمانی را افزایش می دهند.

تازه های تحقیق

-نتیجه گیری

معماری سنتی ایران مثالی آشکار از تبلور فرهنگ و تمدن ایرانی است که در قالب ساخت بناها و آثار ارزشمند معماری شکل گرفته و نمود پیدا کرده است.  مولفه و اصول هایی مانند: مردم واری، نیارش، خودبسندگی، رعایت درونگرایی، محرمیت، امنیت ، اصل سلسله مراتب و دسترسی غیرمستقیم به فضاها، ارتباط با طبیعت و... جزء مواردی بودند که از عوامل تاثیر گذار بیان شده در طراحی مسکن ایرانی، به چشم می خورد؛ که نشان دهنده اهمیت  و نقش پر رنگ آن ها با توجه به فرهنگ، اقلیم و بوم آن ها نیز بوده است. معماری ایرانی به دنبال ساختن دنیایی به وسیله ی هنر است که بازتاب دهنده ی تعادل و آرامش است. از این جهت می توان از معماری ایرانی به عنوان الگویی کاربردی، در طراحی خانه ها استفاده کرد تا بتوان به کیفیت زندگی مطلوب دست یافت. در معماری معاصر برای برآورده کردن نیازهای عملکردی ساختمان، می توان عینا اصول به کار رفته در معماری سنتی را دوباره در ساختمان های معاصر استفاده نمود. کاربرد همه این موارد موجب می شود که فضاهای ساخته دست انسان به مکانی برای آرامش و آسایش تبدیل گردند و تا حدود زیادی فشارهای روانی ایجاد شده در خانه ها کاهش یابد. و همچنین کیفیت مطلوب زندگی ساکنین را در بر گیرد. بنابراین خانه های امروز ایران می بایست فضاهای بسیار خاص و جذاب با معماری گیرا و تأثیرگذار باشند، که با توجه به استفاده از مولفه شناسی و الگوشناسی و نتایج مطلوب حاصل از آن در این تحقیق، امید می رود که این روش بتواند به عنوان الگویی مناسب برای طراحی مسکن معاصر قرار گیرد. مواردی که باید در طراحی آپارتمان معاصر امروزی صورت گیرد عبارت است از:

-درونگرایی،حیاط مرکزی، پرهیز از اشرافیت، حفظ محرومیت و امنیت با توجه به الگو های گذشته و امکانات امروزی .

-رعایت اصل سلسله مراتب )فضای باز، نیمه باز و بسته( .

-استفاده از فضایی برای نشستن، تعاملات اجتماعی یا انتظار در فضای لابی یا پیش فضای ورودی

-اصول ترکیب کالبدی )تأمین ارتباط بین فضای درون و بیرون( و پیوند با فضای شهری

-اهمیت بخشیدن به فضای ورودی، خوانایی و شاخص نمودن آن

-سادگی فضا، استفاده از مصالح بومی، استقلال فضاها، امنیت، پرهیز از بیهودگی

- ایجاد حریم بصری بین ورودی و فضای درونی

- پیش بینی فضایی مجزا برای پذیرایی مهمان

- عدم ارتباط بصری بین فضای پذیرایی مهمان و عرصه خصوصی خانه

- ایجاد حریم بصری بین آشپزخانه و فضای پذیرایی مهمان

- ایجاد فضایی به عنوان نشیمن خصوصی به منظور روابط بیشتر خانوادگی

-ایجاد ارتباط بصری و دسترسی آسان بین فضای نیمه باز و فضای باز حیاط

-بهره گیری از عنصر طبیعت، افزایش فضای باز

-بهره گیری از تناسبات فضایی، مرکزیت، تقارن، اشکال هندسی مربع، مستطیل و دایره برای ایجاد نظم هندسی در پلان؛

این پژوهش با هدف بررسی تاثیر مولفه های مسکن معماری ایرانی بر افزایش کیفیت زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی صورت پذیرفت. نتایج، نشان دهنده وجود همبستگی و رابطه بین مولفه های معماری ایرانی و کیفیت زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی در سطح معنی داری 0.01 می باشد. هدف از این پژوهش بررسی تاثیر مولفه های معماری مسکن ایرانی بر افزایش کیفیت زندگی ساکنین آپارتمان مسکونی می باشد. نتایج نشان دهنده این است که از نظر متخصیص، بکارگیری مولفه حریم خصوصی، بیشترین تاثیر و تقارن و مرکزیت، کمترین تاثیر در افزایش کیفیت زندگی را دارا می باشند. تحلیل ها نشان می دهد که بیشترین میانگین پاسخ ها مربوط به مولفه حریم خصوصی با میانگین 4.78 از 5 می باشد. که بیشترین تاثیر در افزایش کیفیت زندگی ساکنین را دارد. همچنین از بررسی نتایج استنباط شد بیشترین امتیاز با درصد 100 متعلق به زیر مولفه رعایت حریم بصری و کمترین آن مربوط به زیر مولفه تقارن و مرکزیت با درصد 78 می باشد.

جنبه‌های نوآورانه بودن تحقیق

طبق تحقیقات به عمل آمده ، نمونه چنین طراحی آپارتمان مسکونی با رویکرد احیای معماری مسکن ایرانی به صورت تحلیلی و کاربردی قبلا انجام نشده است. در این پژوهش سعی گردیده با نگاهی ژرف گرا به معماری ایرانی نگریسته شود و نشان دهد که چگونه توانسته است کیفیت مطلوب طراحی آپارتمان را به همراه آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the effect of the components and principles of Iranian housing architecture in increasing the desirable quality of life of residential apartment residents

نویسندگان English

Maryam Mirzaei 1
Hadi Keshmiri 2
2 Associate Professor, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran
چکیده English

Housing as a human shelter is one of the spaces that should meet his needs. The study of Iranian architecture shows that in the formation of residential spaces, religious issues and specific cultural contexts of Iranians have been influential elements. This study was conducted with the aim of recognizing the components and principles of Iranian housing architecture in order to design contemporary housing in accordance with these components and principles, in order to increase the quality of life of residential apartment residents. The present study is a correlational research and in terms of the purpose of finding the relationship between the impact of Iranian housing architecture components and increasing the quality of life of residential apartment residents, is a practical research. The research method, survey method and data collection tool is a questionnaire of the desired quality of life of the residents of the residential apartment, which has been prepared by the author and approved by experts. The validity of the questionnaire was confirmed by Cronbach's alpha with a value of 0.936. The questionnaire was analyzed with SPSS 26 software. Hypotheses were tested using T-test method. The results showed that there is a significant relationship between the components of Iranian housing architecture with the quality of life of residential apartment residents at the level of 0.01. This means that the more components of Iranian housing architecture are used in the design of residential apartments, the better the quality of life of residents. In Iranian housing design, there are components and principles such as: populism, greed, self-sufficiency, introversion, privacy, security, hierarchy, relationship with nature, etc. that increase the quality of apartment life.

کلیدواژه‌ها English

Residential apartment
Iranian housing architecture
Iranian architecture
Iranian apartment
Iranian housing
  1. ابوالقاسمی، لطیف (1366). هنجار شکل یابی در معماری اسلامی ایران. به کوشش محمد یوسف کیانی. تهران: جهاد دانشگاهی.
  2. اردلان، نادر؛ بختیار، لاله (1380). حس وحدت. سنت عرفانی در معماری ایرانی. ترجمه : حمید شاهرخ. اصفهان:  نشر خاک.
  3. استیرلن، هانری؛ کوربن، هانری (1377). اصفهان، تصویر بهشت. مترجم: جمشید ارجمند. تهران: ناشر فرزان روز.
  4. اسدپور، علیرضا؛ امیرنژاد مژدهی، مهرداد (1393). پایان نامه طراحی مجموعه مسکونی در شهر تهران با تاکید بر اصول و مفاهیم فراموش شده در خانه ایرانی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه گیلان.
  5. اسلامی، سید غلامرضا؛ ایروانی، هوتن (1387). تراکم ساختمانی و توسعه درون زا. نمونه موردی شهر اصفهان. هویت شهر. 3. ص 11-3.
  6. انصاری، مجتبی؛ اخوت، هانیه؛ تقوایی، علی اکبر (1390). تحقیقی پیرامون سیر تاریخی سیستم های تنظیم تناسبات در معماری با تأکید بر ملاحظات کاربردی و زیبایی شناسی. کتاب ماه هنر. شماره 151.
  7. بانی، مسعود امیر (1385). تاریخ معماری غرب. چاپ اول. اصفهان: نشر خاک.
  8. باوندیان، علیرضا (1387). خانه و معنا. درآمدی بر مبانی نظری معماری اسلامی. تهران: انتشارات باشگاه اندیشه.
  9. براتی، ناصر (1382). بازشناسی مفهوم خانه در زبان فارسی و فرهنگ ایرانی. فصلنامه فرهنگستان هنر و خیال . شماره 8. ص 55-24.
  10. بهرامی، سامانی مهسا؛ نژادستاری، سعیده (1392). افزایش کیفیت زندگی جمعی درفضاهای عمومی شهرهای اسلامی با هدف ارتقای امنیت محیطی، همایش ملی معماری پایدار و توسعه شهری، بوکان،https://civilica.com/doc/214127
  11. پور احمدی، محبوبه (1391). بررسی الگوهای پایداری در معماری خانه های سنتی مهریز. نشریه شهر و معماری بومی. شماره 3. ص 64-55.
  12. پیرنیا، محمدکریم (1386). سبک شناسی معماری ایرانی. تدوین غلامحسین معماریان .تهران: سروش.
  13. پیرنیا، محمد کریم (1387). معماری ایرانی. تدوین غلامحسین معماریان. تهران: انتشارات سروش دانش.
  14. خوش نیت، سعید؛ کرامت، آذر زیبا (1392). نگاهی نو به حیاط،. بازآفرینی حضور طبیعت در بناهای مسکونی ایرانی اسلامی، نمونه مورد مطالعه : خانه های دوره قاجار تبریز. کنفرانس بین المللی عمران، معماری و توسعه -پایدار شهری، ص 10-6.
  15. حائری مازندرانی محمدرضا (1395). خانه، فرهنگ، طبیعت در معماری ایران. چاپ دوم. تهران: انتشارات مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری. وزارت مسکن و شهرسازی.
  16. حبیبی، آرش (1397). آموزش کاربردی نرم افزار SPSS. ویرایش پنجم. نشر الکترونیک. ناشر پایگاه اینترنتی پارس مدیر.
  17. حجازی، مهرداد (1387). هندسه مقدس در طبیعت و معماری ایرانی. مجله تاریخ علم. شماره 7. ص 36-15.
  18. حسینیان هیراد، سلطان زاده حسین و کلانتر سارا، (1399). بررسی تاثیر مالوفات ذهنی پیرنیا در ریشه یابی واژگان اصول معماری ایرانی-اسلامی. معماری اقلیم گرم و خشک. شماره دوازدهم. پاییز و زمستان.
  19. دیبا، داراب (1378). الهام و برداشت از مفاهیم بنیادی معماری ایرانی. تهران: معماری و فرهنگ. شماره 1. ص 52-43.
  20. دیبا، داراب؛ ریوالت، فلیپ؛ سرژ، سانتلی (1391). معنا و کارکردهای مختلف خانه . برگرفته از کتاب خانه های اصفهان. چاپ اول. ترجمه: قاسمی سیچانی، مریم. اصفهان:  انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان.
  21. ریوالت، فیلیپ (1391). از باغ شهر تا باغ خانه. برگرفته از کتاب "خانه اصفهان" .چاپ اول. زیر نظر: داراب دیبا، فیلیپ ریوالت و سرژ. مترجم: مریم قاسمی سیچانی با همکاری: پروانه خیابانی، محمد مسعود. اصفهان: دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان.
  22. زلفی پور، نیره (1391). استفاده از الگوی سلسله مراتب فضایی در مجتمع های مسکونی با رویکرد احیای هویت معماری اسلامی-ایرانی. همایش ملی معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی. مشهد. موسسه آموزش عالی خاوران.
  23. زین العابدین زاده، سمانه (1392). رهیافتی به نمود هویت ایرانی- اسلامی در بناهای تاریخی (نمونه موردی: خانه گلشن یزد). اولین همایش ملی جغرافیا، شهرسازی و توسعه پایدار. انجمن محیط زیست کومش. تهران. دانشگاه صنعت هوایی.
  24. سعیدنیا، احمد (1378). کتاب سبز شهرداری: شهرسازی جلد 1 . مرکز مطالعات برنامه ریزی شهری وزارت کشور .
  25. عمرانی پور، علی (1384). هنر و معماری اسلامی ایران. یادنامه استاد دکتر لطیف ابوالقاسمی . چاپ اول. تهران: سازمان عمران و بهسازی شهری.
  26. فکوهی، ناصر (1387). انسان شناسی شهری. تهران. نشر نی.
  27. قزلباش، محمدرضا؛ و ابوالضیاء، فرهاد (1364). الفبای کالبدی خانه ی سنتی یزد. چاپ اول. تهران: وزارت برنامه و بودجه.
  28. لالر، رابرت (1368). هندسه قدسی، استعاره از نظام عالم. فصلنامه هنر. شماره سه. صص 85-76.
  29. محمدیان، منصور(1385). سلسله مراتب محرمیت در مساجد ایرانی. هنرهای زیبا، شماره 29، صفحه 68-59.
  30. مرادی، اصغر محمد؛ امیرکبیریان، آتس سا(1381). معرفی تعدادی از ابنیه سنتی معماری ایران و تحلیلی بر ویژگی های فضایی آن ها. چاپ اول. تهران: موسسه انتشارات صندوق تعاون سازمان میراث فرهنگی کشور.
  31. مروج تربتی، خاطره؛ حسینی، آرزو (1391). بررسی روند شکل گیری و استمرارکهن الگوی آپادانا درمعماری ایران. همایش ملی معماری و شهرسازی ایرانی- اسلامی. https://civilica.com/doc/201951
  32. معماریان، غلامحسین (1384). سیری در مبانی نظری معماری. تهران: سروش دانش.
  33. مهدوی نژاد، محمد جواد؛ شهری، شقایق (1393). معاصرسازی الگوی مسکن بومی تهران با کاربرد روش های مقداری. تهران: مجله هویت شهر. شماره 20. سال 8. ص 44-31.
  34. میثاقیان، غلامرضا (1392). جمال صورت و معنی: گفتارهایی در باب مفاهیم پایه شهر و معماری ایرانی. تهران: ناشر آرمان شهر.
  35. نظیف، حسن (1392). پایداری اندام های معماری ایرانی در گذار از دوران اسلامی. فصلنامه علمی پژوهشی هنر معماری و شهرسازی نظر. شماره 24 . سال دهم. ص 68-57.
  36. نقی زاده، محمد (1383). کعبه: تجلی و تفسیر زیبایی هستی. نشریه هنرهای زیبا. بهار. شماره 17. ص 18-5.
  37. یونسکو (1376). فرهنگ و توسعه)رهیافت مردم شناختی و توسعه) مترجمان: نعمت الله فاضلی، محمد فاضلی، تهران: سازمان انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  38. Burkhardt T. (1967). Sacred art in East and West: its principles and methods. translated by Lord Northbourne. pp. 160, 16 pls., 25 figs, in text. London, Perennial Books.
  39. Donis A D. (1973) A Primer of Visual Literacy. The MIT Press. June 15.
  40. Kuper L. E (1953). Livivg in Towns. London: Creset Press.
  41. Mahdi Nejad, J., Sharghi, A., Asadpour, F. (2020). Investigating the Effective Indicators on the Desirable Quality of Open and Semi-Open Spaces of Contemporary Housing. Int. J. Architect. Eng. Urban Plan, 30(1): 119-135, https://doi.org/10.22068/ijaup.30.1.119.
دوره 3، شماره 11
تابستان 1401

  • تاریخ دریافت 10 آبان 1400
  • تاریخ بازنگری 24 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 20 اسفند 1400