فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

فصلنامه پژوهشی شهرسازی و معماری هویت محیط

بررسی میزان عمران و پیشرفت شهرستان های استان همدان با رویکرد تحلیلی

نوع مقاله : علمی ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شهرسازی ، دانشگاه آزاد واحد کرمان ، کرمان ، ایران
2 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان،کرمان،ایران
10.22034/(jupa-ei).2024.395814.1126
چکیده
شناخت وضع موجود شهرستان ها از لحاظ شاخص های پیشرفتگی و قیاس آنها با یکدیگر، اولین مرحلـه در برنامـه ریـزی منطقـه و ایجاد عدالت اجتماعی بین شهرستان ها بشمار می رود. هدف این مقاله، برسی پیشرفت و عمران شهرهای استان همدان و تحلیل بی عدالتی ها در این استان همدان می باشد. روش پژوهش ، به صورت توصیفی–تحلیلی می باشد . شاخص های مورد بررسی متشکل ازسی و سه شاخص، شامل شاخص های اموزشی، درمانی، اجتماعی ،اقتصادی، فرهنگی، زیربنایی، و کالبدی مـی باشـد. جهـت مقایسه پیشرفتگی، از مدل های موریس ، تاکسونومی و امتیاز استاندارد شده استفاده شده اسـت . شهرستان های استان از نظر پیشرفتگی و عمران، در 3 سطح طبقه بندی شدند. نتیجه ی حاصل از پژوهش نشان داد که: شهرستان همدان بـه عنـوان برخـوردارترین و شهرسـتان کبودرآهنـگ در دو تکنیک امتیاز استاندارد شده و موریس و شهرستان فامنین در تکنیک تاکسونومی به عنوان محروم ترین شهرستان های اسـتان مـی باشـند. همچنین نتایج سطح بندی مناطق نشان میدهد که: الگوی حاکم بر ساختار فضایی استان همدان، الگوی مرکز-پیرامون میباشد، که ایـن مسئله لزوم توجه به برنامه ریزی منطقه ای را ضرورت می بخشد. نوع این پژوهش، کاربردی و رویکرد حاکم بر آن توصیفی–تحلیلی است. محدوده جغرافیایی مورد پژوهش، استان همـدان و جامعه ی آماری آن شهرستان های این استان می باشد. تکنیک گردآوری آمار و دادهها، با اسـتفاده از روشهـای کتابخانـه ای و جداول آمارنامه ها می باشد که نهایتاً جدول داده های خام را شـاخص سـازی کـرده تـا قابلیـت پـردازش بـه وسـیله مـدل هـای تاکسونومی، موریس و امتیاز استاندارد شده را داشته باشد.

تازه های تحقیق

نتیجه گیری :

نظر به اهمیت سطح ناحیه ای و مراکز شهری و روستایی در برنامه ریزی توسـعه پایـدار، در ایـن  پـژوهش ،کـه بـا رویکـرد  توصیفی، تحلیلی-مقایسه ای انجام گرفته، شهرستان های استان همدان از نظر درجهت توسعه یافتگی در شاخص های مهم توسـعه  و در دسترس، مورد ارزیابی قرار گرفته و مقایسه و تحلیل شدند. نتایج مستخرج نشان داد که شهرستان همدان از نظر شاخص-های اقتصادی-اجتماعی، آموزشی، فرهنگی، بهداشتی–درمانی و کالبـد ی-زیربنـایی، دارای شـرا یط بهتـر ی نسـبت بـه سـایر شهرستان ها می باشد و اکثریت شهرستان ها از نظر سطح توسعه محروم می باشند. در این پـژوهش، از سـه تکنیک تاکسـونومی عددی، امتیاز استاندارد شده و موریس جهت مقایسه سطح توسعه یافتگی شهرستان ها استفاده شد، نتـا یج پـژوهش نشـان داد ، شهرستان های همدان، تویسرکان، بهار، ملایر، نهاوند، اسدآباد،رزن در هر سـه تکنیـک دارای رتبـه اول تـا هفـتم هسـتند. امـا  شهرستان فامنین در تکنیک تاکسونومی عددی دارای رتبه 9و بر اساس مدل های امتیاز استاندارد شده و موریس رتبه 8را بـه  خود اختصاص داده است و همچنین شهرستان کبودرآهنگ در روش های موریس و امتیاز استاندارد شده رتبه نهم را از آن خود کرده است، ولی در روش تاکسونومی دارای رتبه 8 می باشد . بنابراین، بر اساس روش های مذکور، شهرسـتان همـدان  بـه عنـوان   برخــوردارترین و شهرســتان کبودرآهنــگ در دو تکنیــک امتیــاز اســتاندارد شــده و مــوریس و شهرســتان فــامنین در تکنیــک تاکسونومی به عنوان محرومترین شهرستان شناخته شد.

ارائه پیشنهادها :

  • تقویت و گسترش امکانات و زیرساخت های آموزشی، فرهنگی، اقتصادی و غیرآن در نقاط شـهری اسـتان همـدان و فـراهم ساختن زمینه لازم برای جذب سرمایه گذاری خارجی در بخشهای گوناگون .
  • تعادل بخشی در سازمان فضایی استان همدان از راه ایجاد زیرساخت ها در نواحی محروم و تقویـت شـهرهای میـانی اسـتان جهت ایجاد کانون های جدید توسعه .
  • با توجه به اینکه اقتصاد اکثر شهرستان های استان، متکی بر کشاورزی است.توجه به توسعه و گسترش صنایع، کشـاورزی و  دامپروری و تأکید بر افزایش سهم تولیدات دانش محور یکی از راهبرد های اساسی جهت توسعه استان می باشد.
  • گسترش و توسعه امکانات و خدمات گردشگری در نواحی مستعد طبیعی و میراث فرهنگی استان مانند گنج نامـه در شـهر همدان، غار علیصدر در شهرستان کبودرآهنگ و ....
  • توسعه صنایع دستی استان به ویژه صنایع سفال در شهر لالجین از راه ایجاد نمایشگاه ها در سطح ملی و بین المللی به کارگیری سیاست های اشتغال زایی در نواحی محروم .

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigating the amount of construction and progress of the cities of Hamadan province with their analytical approach

نویسندگان English

Mahdi Motahari Tabar 1
Koorosh Afzali 2
1 Urbanism PhD student, Kerman Azad University, Kerman, Iran
2 Assistant Professor of Islamic Azad University, Kerman Branch, Kerman, Iran
چکیده English

Knowing the current situation of the cities in terms of progress indicators and comparing them with each other is the first step in planning the region and creating social justice between the cities. The purpose of this article is to review the progress and development of the cities of Hamedan province and to analyze the injustices in Hamedan province. The research method is descriptive-analytical. The analyzed indicators consist of thirty-three indicators, including educational, therapeutic, social, economic, cultural, infrastructure, and physical indicators. To compare progress, Morris models, taxonomy and standardized score were used. The cities of the province were classified in 3 levels in terms of progress and construction. The result of the research showed that: Hamedan city is the most prosperous and Kabudarahang city in two standardized scoring techniques, and Morris and Faminin city are the most deprived cities in the province in the taxonomy technique. Also, the results of the stratification of regions show that: the pattern governing the spatial structure of Hamadan province is the center-periphery pattern, which makes it necessary to pay attention to regional planning. The type of this research is applied and its governing approach is descriptive-analytical. The geographical scope of the research is Hamedan province and the statistical community of those cities in this province. The technique of collecting statistics and data is using library methods and statistical tables, which finally indexed the raw data table so that it can be processed by means of taxonomy, Morris and standardized score models.

کلیدواژه‌ها English

Imran
Taxonomy
Morris
standardized score
cluster analysis
Hamadan
  • آسایش، حسین (1386) : اصول و روشه ای برنامه ریزی ناحیه ای، انتشارات دانشگاه پیام نور، چاپ پنجم، تهران .
  • بدری سیدعلی و سعیدرضا اکبریان  رونیزی (1385)  مطالعه تطبیقی کاربرد  روش های سنجش  توسعه  یافتگی در مطالعات ناحیه ای ( مورد: شهرستان اسفراین) ، فصلنامه جغرافیا و توسعه، سال سوم، شماره 9، زاهدان، ص22
  • بیات، مقصود(1394) : سنجش توسعه یافتگی روستاهای بخش کوار شهرستان شیراز با استفاده از روش تحلیل خوشه-ای ، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، سال بیستم، شماره پیاپی (  33)، شماره 1 ،اصفهان، صص131-
  • تقوایی، مسعود و پروین شفیعی 1396) )کاربرد تحلیل عاملی و خوشه ای در ارزیابی فضایی –مکانی مناطق روستایی استان اصفهان ،مجله اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال هفدهم، شماره 68، تهران
  • تقوایی مسعود، وارثی، حمیدرضا و حجت شیخی(1387) تحلیل جایگاه ونقش شهرمیانی همدان درتوسعه منطقه ای ،مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای ،شماره یازدهم ، مشهد.
  • تودارو، مایکل : (1387)  توسعه  اقتصادی در  جهان  سوم،  ترجمه: غلامعلی فرجادی،  تهران،  انتشارات  سازمان  برنامه  و بودجه ، چاپ اول، تهران.
  • حسین زاده دلیر، کریم : ( 1385)  برنامه ریزی ناحیه ای، انتشارات سمت، چاپ سوم، تهران.
  • حکمت نیا، حسن و میرنجف موسوی: (1385) کاربرد مدل در جغرافیا با تأکید بر برنامه ریزی شهری و ناحیه ای ،انتشارات علم نوین، چاپ دوم ، یزد .
  • خداپناه، کیومرث و حسن بیک محمدی(1388) ارزیابی و طبقه بندی مناطق روستایی بخش مرکزی شهرستان اردبیل بر اساس مقداربرخورداری از شاخص های توسعه ،مجله فضای جغرافیایی سال 9، شماره ی 26 ، اهر.
  • ذاکر حقیقی، کیانوش، مسلسل، عبداله و امیر رحمانی (1391 )ارزیابی سطوح توسعه یافتگی بخش مسکن در مناطق جنوبی استان همدان با استفاده از روش تحلیل خوشه ای ،فصلنامه برنامه ریزی منطقه ای، سال دوم، شماره 6 ، مرودشت.
  • زیاری، کرامت اﷲ : (1387) اصول و روش های  برنامه ریزی منطقه ای ،انتشارات دانشگاه یزد، چاپ اول، یزد .
  • زیاری، کرامت اﷲ و سید محمود زنجیرچی (1389 ) : بررسی و رتبه بندی درجه توسعه یافتگی شهرستان های استان خراسان رضوی ،فصلنامه پژوهش های جغرافیای انسانی، شماره 72 ، تهران .
  • ساعی، احمد1386 ): ) توسعه در مکاتب متعارض، نشر قومس، چاپ دوم، تهران .
  • سپهردوست، حمید(1388) :  بررسی عملکرد دولت در توسعه اقتصادی -اجتماعی روستاهای استان همدان ، نشریه روستا و توسعه، سال، شماره 2 ، تهران.
  • سرایی، محمدحسین و سعیده مؤید (1389) : بررسی مقدار پایداری توسعه در شهرهای مناطق خشک با تأکید بر مؤلفه های زیست محیطی شهر اردکان، مجله جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، اصفهان .
دوره 3، شماره 11
تابستان 1401

  • تاریخ دریافت 14 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 13 خرداد 1402