مروری بر مفاهیم انتقال، دگرگونی و تغییرات محیط شهری و نسبت و ارتباط آن ها با یکدیگر

نوع مقاله : مستخرج از پایانامه

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده پردیس بین المللی فارابی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

2 دانشیار گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

3 دانشیار گروه طراحی شهری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر، تهران، ایران،

10.22034/(jrupa-ei).2021.297745.1090

چکیده

تغییرات محیط شهری به‌منظور ایجاد شرایط مطلوب زندگی، فرآیندی همیشگی، مداوم، بلند‌مدت و دارای اثرات طولانی و وسیع در تکامل شهرها می‌باشد. شهرها با هدف ایجاد یک محتوا و معنای جدید، بارها دستخوش دگرگونی‌ها، تغییرات و در-نهایت انتقال به ساختاری دیگر به صورت ارادی و یا غیرارادی می‌شوند. اما آنچه در مفاهیم انتقال، دگرگونی و تغییر مشخص نیست، مفهوم شناسی و جایگاه و رابطه میان آن‌ها، انواع، ابعاد و اهداف هر یک از آن‌ها می‌باشد. به طوری‌که مفاهیم مذکور در بسیاری از پژوهش‌ها به جای یکدیگر استفاده می‌شوند. بازیابی و معرفی نقش هر یک از اجزای متشکله انتقال، دگرگونی، تغییرات شهری و هم‌چنین تاثیر و رابطه آن‌ها بر یک‌دیگر را می‌توان به‌عنوان هدف اصلی پژوهش دانست. براین اساس در این نوشتار به روش توصیفی و تحلیل محتوا و با استنتاج نتایج کاربردی، بر پایه مرور متون و اسناد مرتبط، به‌ بررسی آراء و نظرات صاحب‌نظران پرداخته می‌شود. هم‌چنین برای دستیابی به یافته‌ها از روش فرا‌ترکیب به‌عنوان نوعی از روش فرا‌مطالعه استفاده شده است. پی بردن به تفاوت‌ها و جایگاه هر یک از مفاهیم دگرگونی، انتقال و تغییرات شهری و هم‌چنین به انواع فرآیند تغییرات شهری و روابط آن‌ها با یک‌دیگر از یافته‌های پژوهش می‌باشد. در‌نهایت این‌گونه می‌توان بیان نمود که انتقال باعث ایجاد دگرگونی‌های گوناگون شهری در ابعاد مختلف کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و زیست‌محیطی می‌گردد که خود منجر به بروز تغییرات شهری نمایان و نهان وسیع در ابعاد مطرح شده است. پس تغییرات شهری جزء پویا و جدایی ناپذیری از انتقال و دگرگونی شهری می‌باشند.

تازه های تحقیق

مقدمه

تغییرات محیط شهری به­منظور ایجاد شرایط مطلوب زندگی، فرآیندی همیشگی، مداوم، بلند­مدت و دارای اثرات طولانی در تکامل شهرها می­باشد. تغییرات محیطی به­عنوان فرآیندی پویا و جزء اصلی در تجربه­ی شهر، به دنبال ایجاد راه­حلی برای برطرف نمودن مشکلات در ابعاد مختلف مکانی و انسانی است. علی­رغم این­که دگرگونی و تغییرات می­توانند در حل مسائل و مشکلات شهری و انسانی موثر باشند، درصورتی­که متناسب با شرایط ادراکی و مکانی افراد اتفاق نیفتند، می­توانند پیامدهای نامطلوبی به­همراه داشته باشند. به منظور تطابق تغییرات با شرایط ادراکی و مکانی افراد، و در نتیجه بهبود روابط میان انسان- انسان و انسان- مکان، پی بردن به انواع تغییرات مختلف در شهر و فرآیندهای مختلف دگرگونی امری ضروری و لازم است. شهرها به صورت مداوم، براساس نیازها و تقاضاهای مختلف، در راستای بهبود و برقراری وضعیت مطلوب برای انسان و با هدف ایجاد یک محتوا و معنای جدید، دستخوش دگرگونی­ها، تغییرات و در­ نهایت انتقال به مرحله و یا ساختاری دیگر می­شوند. اما آنچه در مفاهیم انتقال، دگرگونی و تغییر مشخص نیست، مفهوم­شناسی، واژه­شناسی و جایگاه و رابطه میان آن­ها، انواع، ابعاد و اهداف هر یک از آن­ها در زندگی شهری است. با مرور اولیه پژوهش­های مربوط به مفاهیم ذکر شده، مشخص می­شود که نه تنها تعریف و واژه­شناسی واضحی از این مفاهیم صورت نگرفته و جایگاه آن­ها در موضوعات مربوط به شهر مشخص نشده، بلکه در غالب این پژوهش­ها، مفاهیم اشاره شده، به جای یک­دیگر نیز مورد استفاده قرار گرفته­اند. در پژوهش حاضر تلاش شده است که با پی بردن به روابط میان مفاهیم مطرح شده، بتوان روند و فرآیند مشخص­تری را در انجام تغییرات مختلف، به منظور تاثیرگذاری موثرتر بر انسان­ها، ارائه نمود. در­نهایت بازیابی و معرفی نقش هر یک از اجزای متشکله انتقال، دگرگونی، تغییرات شهری و هم­چنین تاثیر و رابطه آن­ها بر یک­دیگر را می­توان به­عنوان هدف اصلی پژوهش دانست.

مواد و روش ها

به­منظور بررسی مفهومی، پی بردن به اهداف و انواع مختلف انتقال، دگرگونی و تغییرات محیط شهری از روش اسنادی برای جمع­آوری اطلاعات و مبانی مورد نیاز بهره گرفته شد. از روش تحلیل محتوای کیفی برای پی بردن به ارتباط میان مفاهیم مذکور و برهم کنش آن­ها استفاده شده است. علاوه بر این، از روش فراترکیب برای تحلیل یافته­های کیفی مربوط به انتقال، دگرگونی و تغییرات شهری و ارتباط آنها بر هم نیز استفاده شده است. فراترکیب از اقسام روش­های فرامطالعه و رویکردی منسجم برای تجزیه و تحلیل داده­ها است که به کشف موضوع­ها و استعاره­های جدید و اساسی می­پردازد. در نتیجه این پژوهش، بر پایه مرور متون و اسناد معتبر مرتبط در زمینه­ی دگرگونی، انتقال و تغییرات شهری، به­بررسی و تحلیل آراء و نظرات صاحب­نظران و بیان نحوه ارتباط مفاهیم مذکور و شفاف­تر نمودن آن­ها پرداخته است.

یافته ها و بحث

به­طورکلی با بررسی­های صورت گرفته و فراترکیب نظریه­های موجود، تعریف نسبتاً مشخصی از اصطلاحات «دگرگونی» و «انتقال» وجود ندارد. آنچه در مفهوم انتقال مشخص است، این است که در هر شرایط و نوعی که اتفاق بی­افتد (تکاملی، هدفمند، تدریجی و دگرگون شده)، تغییر شکل و یا تغییر حالتی نهفته دارد که می­تواند منجر به ایجاد ساختاری جدید و یا تحول و حرکت در ساختار موجود با پیشرفت در ابعاد مختلف و طی نمودن مراحل تولد، رشد، بلوغ و مرگ گردد. انتقال به­عنوان سیستمی پیچیده، پویا و نامشخص، همراه با فرآیندهای دگرگونی است که در آن­ها ساختارها، نهادها، رفتارها، فرهنگ­ها و شیوه­های موجود تجزیه می­شوند و منجر به تکامل و تحول در ساختار موجود و یا ایجاد ساختاری جدید می­شوند. فرآیندهای دگرگونی به­صورت گسسته و مداوم بوده و منجر به تغییرات در ابعاد مختلف فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و... فرم، عملکرد و یا موقعیت به حالتی دیگر می­شود. لازم به ذکر است که محرک­های داخلی (قدرت، رهبری سیاسی، آموختن از بلایای طبیعی، مسئولیت پذیری، افزایش واسطه­های دولتی و خصوصی، مشارکت اجتماعی و نوآوری) و بیرونی (شرایط سیاسی، اقتصادی، فیزیکی و اجتماعی خارجی، بحران انرژی، شرایط زیست­شناختی خارجی و تغییرات آب و هوا) تغییر بر شکل گیری انتقال تاثیرگذار می­باشند.

تغییرات محیط شهری به­صورت مصنوع یا انسان ساخت و هم­چنین طبیعی می­باشند. تغییرات مصنوع به صورت عامدانه یا ارادی و غیرعامدانه یا غیرارادی است. تغییرات عامدانه را می­توان از لحاظ مدت زمان (بلندمدت، میان مدت و کوتاه مدت)، سرعت (سریع، متوسط و آهسته) و ماهیت (کالبدی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و زیست محیطی) دسته­بندی نمود. تغییرات طبیعی به­صورت ناگهانی (مانند: آتش­سوزی و...) و تدریجی (مانند: فرسایش خاک و...) می­باشد. توجه به این نکته ضروری است که هریک از انواع تغییرات مطرح شده می­توانند بر یکدیگر اثرگذار باشند.

نتیجه گیری

مفهوم انتقال را می­توان فرآیندی متشکل از فرآیندهای دگرگونی پیچیده و پویا دانست که به­صورت غیرخطی، هدفمند و یا تکاملی در طول مدت زمانی مشخص (25-50 سال) صورت می­پذیرد که خصوصیت اصلی آن، غیرقابل برگشت بودن است. بر این اساس می­توان بیان نمود که انتقال، نوعی دگرگونی است که عمدتاً تحت تاثیر عوامل و محرک­های بیرونی، تمامی ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، فیزیکی و زیست­محیطی یک سیستم را هم­زمان مورد هدف قرار می­دهد. فرآیند مذکور در مدت زمانی مشخص اتفاق می­افتد و منجر به شوک در روندهای دگرگونی و پرش از یک حالت به حالتی دیگر می­گردد. دگرگونی به­عنوان فرآیندی ضروری و لازم برای شهر، متشکل از تغییرات در ابعاد مختلف مطرح شده است که به صورت فرآیندی آگاهانه و یا غیرآگاهانه و به­طور مداوم صورت می­پذیرد که عمدتاً توسط محرک­ها و نیروهای درونی هدایت می­شود و می­تواند غیر قابل بازگشت و یا بازگشت­پذیر باشد. علاوه بر مفاهیم ذکر شده برای ارائه یک بازتعریف کلی از مفهوم تغییر، می­توان گفت که تغییرات در محیط شهری به­صورت فرآیندهایی پویا، دوره­ای و جزء اصلی در تجربه شهر می­باشند که هدف نهایی آن­ها، حل مشکلات شهری در ابعاد مختلف مکانی و انسانی است، هرچند که ممکن است همیشه این هدف مقرر نگردد. در­نهایت این­گونه می­توان بیان نمود که انتقال باعث ایجاد دگرگونی­های گوناگون شهری در ابعاد مختلف کالبدی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و زیست­محیطی می­گردد که خود منجر به بروز تغییرات شهری نمایان و نهان وسیع در ابعاد مطرح شده است. پس تغییرات محیط شهری جزء پویا و جدایی ناپذیری از انتقال و دگرگونی شهری می­باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An overview of the concepts of transition, transformation and changes in the urban environment and their relationship with each other

نویسندگان [English]

  • Hossein Kashi 1
  • Maryam Mohammadi 2
  • Mitra Habibi 3
1 Ph. D. Candidate in Urban development, Department of Urban development, Faculty of Farabi International Campus, University of Art, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Urban design, Faculty of Architecture & Urban development, University of Art, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Department of Urban design, Faculty of Architecture & Urban development, University of Art, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Urban environmental changes, providing increasingly favorable living conditions in cities, are a permanent, continuous and long-term process with broad and long-lasting effects on the development of cities. In order to create a new context and meaning, cities are subject to constant transformations, changes, and ultimately transitions to another structure, either voluntarily or non-voluntarily. But what is not clear in the concepts of transition, transformation and change is their conceptuality and position and the relationship between them, as well as types, dimensions and goals of each of them; so that the concepts are used interchangeably in many studies. Therefore, revising and introducing the role of each component of urban transition, transformation, and changes, as well as their impact on each other can be considered as the main purpose of the study. Accordingly, this paper examines the views and perspectives of the experts in this field, using the descriptive method and content analysis, and inferring applied results based on a review of related literature. Furthermore, in order to achieve the findings, the meta-synthesis method has been used as a kind of meta-analyses method. As a result, the positions of each of the concepts of urban transformation, transition and changes and the differences between them, as well as different kinds of urban changes and their relationships with each other have been found in this study. In the end, it can be expressed that transition creates various urban changes in various physical, economic, social, political and environmental dimensions, which leads to broad visible and invisible urban changes in considered dimensions. Thus, urban changes could be a dynamic and integral part of urban transition and transformation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Transition
  • Transformation
  • urban changes
  • City
  1. آشوری،داریوش. (1392).ما و مدرنیّت. تهران: موسسه فرهنگی صراط.
  2. اولیویرا،ویتور. (2016).مورفولوژی شهری: مقدمه­ای بر مطالعه­ی فرم فیزیکی شهرها. ترجمه: مریم محمدی و فائزه بهنامی فرد. تهران: دانشگاه هنر.
  3. حبیبی, سید محسن. (1394). دگردیسی و پایائی شهر و مفهوم آن. صفه, 25(1), 35-46.
  4. رایف، دانیل، لیسی، استفن، فیکو، فریدریک جی. (2005). تحلیل پیام­های رسانه­ای (کاربرد تحلیل محتوای کمی در تحقیق). ترجمه: مهدخت بروجردی علوی، تهران: سروش.
  5. سهرابی، بابک، اعظمی، امیر، یزدانی، حمیدرضا. (1390). آسیب شناسی پژوهش های انجام شده در زمینه مدیریت اسلامی با رویکرد فراترکیب. چشم انداز مدیریت دولتی، 6: 9-24.
  6. لطفی, سهند. (1386). پژوهشی درباره دگردیسی و پایایی در مرمت شهری. هنرهای زیبا, 31, 26-15.
  7. موریس، جیمز. (1385). تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی، ترجمه راضیه رضازاده، انتشارات دانشگاه علم و صنعت، تهران.
  8. Alkiser, Y., Dulgeroglu-Yuksel, Y., and Pulat-Gokmen, G. (2009). “An Evaluation of Urban Transformation Projects”. Int. J. Archit. Res, 3, 30–44.
  9. Antrop, M. (2000). “Changing patterns in the urbanized countryside of Western Europe”. Landscape Ecology, 15(3), 257–270.
  10. Bettencourt, L., & West, G. (2010). “A unified theory of urban living”. Nature, 467, 912-913.
  11. Bronen, R., Chandrasekhar, D., Conde, DA., Kavanova, K., Morniniere, LC., Schmidt-Verkek, K., and Witter, R. (2009). “Stay in place or migrate: a research perspective on understanding adaptation to a changing environment”. In Linking environmental change, migration & social vulnerability, Oliver-Smith A, Shen X (eds.) Source Publication Series of UNU-EHS, Bonn.
  12. Castles, S, De Haas, H, & Miller, MJ. (2013). “The age of migration: international population movements in the modern world”. Palgrave Macmillan, Hampshire.
  13. Colantonio A, Dixon T. (2009). “Measuring Socially Sustainable Urban Regeneration in Europe. EIB Final Report”. Oxford Institute for Sustainable Development (OISD). Oxford Brookes University: Oxford.
  14. Dale, V., Archer, S., Chang, M., & Ojima, D. (2005). “Ecological impacts and mitigation strategies for rural land management”. Ecological Applications, 15(6), 1879–1892.
  15. Dandy, J., Horwitz, P., Campbell, R., Drake, D., and Leviston, Z. (2019). “Leaving home: place attachment and decisions to move in the face of environmental change”. Regional Environmental Change, 19:615-620.
  16. Donnison, D. (1993). “Agenda for the future. In: C. McConnell, Trickle down or bubble up? ” London: Community Development Foundation.
  17. Edwards-Schachter, M., & Wallace, M. L. (2017). “Shaken, but not stirred’: Sixty years of defining social innovation”. Technological Forecasting and Social Change, 119(March), 64–79.
  18. Egercioglu, Y. (2016). “Urban Transformation Processes in Illegal Housing Areas in Turkey”. Procedia - Social and Behavioral Sciences, Vol 223, 119-125.
  19. Elzen B., Geels F.W. and Green K. (2004). “System Innovation and the Transition to Sustainability”. Edward Elgar Publishing.
  20. Fried, M. (2000). “Continuities and discontinuities of place”. Environmental Psychology, 20(3), 193–205.
  21. Fougère, M., Segercrantz, B., & Seeck, H. (2017). “A critical reading of the European Union’s social innovation policy discourse: (Re)legitimizing neoliberalism”. Organization, 24(6), 819–843.
  22. Giddens, A. (1987). “Social Theory and Modern Sociology”. Polity, Cambridge, UK.
  23. Gunderson, L.H., Holling, C.S. (2002.). “Panarchy: Understanding Transformations in Human and Natural Systems”. Island Press, Washington, DC.
  24. Holling, C.S., (1986). “The resilience of terrestrial ecosystems: Local surprise and global change”. In Sustainabk Development of the Biosphere, W. C. Clark and R. E. Munn (editors). Cambridge University Press, Cambridge, UK.
  25. Holling, C.S., (2001). “Understanding the complexity of economic, ecological, and social systems”. Ecosystems, 4, 390–405.
  26. Ittelson, W, H. (1978). “Environmental perception and urban experience”. Environment and Behavior, 10:193-213.
  27. Kemp R. and Rotmans J. (2004). “Managing the Transition to Sustainable Mobility”. In: E. Boelie, F. Geels and K. Green (eds.) System Innovation and the Transition to Sustainability: Theory, Evidence and Policy, pp. 137-167 (Edgar Elgar, Cheltenham).
  28. Lai, P.H., Kreuter, U.P. (2012). “Examining the direct and indirect effects of environmental change and place attachment on land management decisions in the Hill Country of Texas, USA”. Landscape and Urban Planning, 104 (3–4), 320–328.
  29. Lichfield, D. (1992). “Urban Regeneration for the 1990s”. London Planning Advisory Committee, London.
  30. Loorbach, D., (2007). “Transition Management: New Mode of Governance for Sustainable Development”. International Books, Utrecht, The Netherlands
  31. Lynch, K. (1972). “What Time Is This Place? ” Cambridge: The MIT Press.
  32. Manzo, L. C., & Perkins, D. D. (2006). “Finding common ground: The importance of place attachment to community participation and planning”. Journal of Planning Literature, 20(4), 335–350.
  33. Martens, P., Rotmans, J., (2005). “Transitions in a globalizing world”. Futures, 37, 1133– 1144.
  34. Mendizabal, M., Heidrich, O., Feliu, E., García-Blanco, G., & Mendizabal, C. (2018). “Stimulating urban transition and transformation to achieve sustainable and resilient cities”. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 94, 410-418.
  35. Milligan, M.J. (2003). “Displacement and identity discontinuity: The role of nostalgia in establishing new identity categories”. Symbolic Interaction, 26(3), 381–403.
  36. Mishra, S. A., & Pandit, R. K. (2013). “Urban Transformation and Role of Architecture towards Social Sustainability”. International Journal of Engineering Research and Development, 16-20.
  37. Oliveira, V. (2016). “Urban Morphology: An Introduction to the Study of the Physical Form of Cities”. The Urban Book Series. Switzerland: Springer.
  38. Park, S.E., Marshall, N.A., Jakku, E., Dowd, A.M., Howden, S.M., Mendham, E., and Fleming, A. (2012). “Informing adaptation responses to climate change through theories of transformation”. Global Environmental Change, 22, 115-126.
  39. Redman, C. L., Grove, J. M., and Kuby, L. H. (2004). “Integrating social science into the Long Term Ecological Research (LTER) network: Social dimensions of ecological change and ecological dimensions of social change”. Ecosystems, 7(2), 161–171.
  40. Roberts, P. (2000). “The Evolution, Definition and Pupose of Urban Regeneration”. Urban Regeneration: A Handbook, SAGE Publications Ltd, London.
  41. Roberts, P and Sykes, H (2000). “Urban Regeneration: A Handbook”. SAGE Publications Ltd, London.
  42. Rotmans J. and Vries B. (1997). “Perspectives on Global Change: The TARGETS Approach”. Cambridge University Press.
  43. Rotmans, J., Kemp, R., Asselt, van, M. (2000). “Transitions and Transition Management, the Case of an Emission-free Energy Supply”. International Centre for Integrative Studies, Maastricht, The Netherlands.
  44. Rotmans, J., Kemp, R., Asselt, van, M. (2001). “More evolution than revolution: transition management in public policy. futures studies, strategic thinking and policy, 3, 15–31.
  45. Rotmans, J., Kemp, R., Asselt, van, M., Geels, F. W., Verbong, G. P. J., Molendijk, K., & Notten, van, P. (2001). “Transitions and Transition Management: The Case for a Low Emission Energy Supply”. ICIS, Maastricht, The Netherlands.
  46. Schröter M, van der Zanden EH, van Oudenhoven AP, Remme RP, Serna-Chavez HM, De Groot RS, Opdam P. (2014). “Ecosystem services as a contested concept: a synthesis of critique and counterarguments”. Conserv Lett 7(6):514–523.
  47. Schubert, C. (2018). “Social innovation; A new instrument for social change?” In W. Rammert, & A. Windeler (Eds.). Innovation society today (pp. 371–391). Wiesbaden Springer VS.
  48. Sell, J.L, and E.H. Zube. (1986). “Perception of and response to environmental change”. Journal of Architectural Planning and Research.
  49. Snickars, F., Johansson, B. and Leonardi, G. (1982). “Nested Dynamics of Metropolitan Processes and Policies, Draft Project Description”. IIASA, Laxenburg, Austria.
  50. Teisman G.R. and Edelenbos J. (2004). “Getting through the ‘twilight zone’: managing transitions through process-based, horizontal and interactive governance”. In Elzen B. et al. (eds.) System Innovation and the Transition to Sustainability. Edward Elgar Publishing
  51. Thorns, D., C. (2002). “The Transformation of Cities; Urban Theory and Urban life. Palgrave Macmillan, New York, NY, USA.
  52. Travisi, C.M, Camagni, R, & Nijkamp, P, (2010). “Impacts of urban sprawl and commuting: a modelling study for Italy”, J. Transp. Geogr. 18, 382–392.
  53. Van der Brugge, R., Rotmans, J., (2007). “Towards transition management of European water resources”. Water Resource Management, 21, 249–267.
  54. Von Wirth, T, Grêt-Regamey, A, Moser, C, & Stauffacher, M. (2016). “Exploring the influence of perceived urban change on residents’ place attachment”. Journal of Environmental Psychology, 46:67-82.
  55. Walker, B., Holling, C.S., Carpenter, S.R., Kinzig, A., (2004). “Resilience, adaptability and transformability in social–ecological systems”. Ecology and Society 9 (2), 5. [online] URL: http://www.ecologyandsociety.org/vol9/iss2/art5; ://000228062200010.
  56. Warde, A. (1991). “Gentrification and Consumption: Issues of Class and Gender”. Environment and Planning D, Society and Space. 9. This article provides a good analysis of the main theories of gentrification.
  57. Wegener, M., Gnad, F., and Vannahme, M., (1986). “The time scale of urban change. In: Hutchinson B, Batty M (eds) Advances in urban systems modelling”. North Holland, Amsterdam, pp 175–197.
  58. Wittmayer, J.M., Backhaus, J., Avelino, F., Pel, B., Strasser, T., Zuijderwijk, L., (2019). “Narratives of change: how social innovation initiatives construct societal transformation”. Futures 112, 102433.
  59. Yang, Y. (2010). “Sustainable urban transformation driving forces, indicators and processes”. Doctoral dissertation. Zurich: ETH.
  60. Zube, E.H, and Seel, J.L. (1986). “Human Dimensions of Environmental Change”. Journal of Planning Literature, 162-176.